چگونه اختلال ADHD خود را برای اطرافیان توضیح دهم؟ راهنمای جامع و عملی
- دکتر یاسین نجفی زادگان
- اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD), اختلالات روانشناسی, روابط بین فردی, روانشناسی نوجوان و جوان, سلامت روان
راهنمایی برای توضیح ADHD بزرگسالان به عزیزان و آشنایان
در طول سالها همکاری با بزرگسالان مبتلا به ADHD، اغلب از من خواسته شده است متنی تهیه کنم که بتوانند به عزیزانشان بدهند تا این اختلال را بهتر درک کنند. در ادامه، بخشی از چنین متنی را میخوانید.
واقعیت درمان و مدیریت ADHD
درمانهای ADHD از مؤثرترین روشها در حوزه سلامت رفتاری هستند. راهبردهای مقابلهای اگر واقعاً استفاده شوند، نتیجه خواهند داد و بهبودهای قابل توجهی ایجاد میشود. اما هیچ «راه حل» یا «درمان» کاملی برای ADHD وجود ندارد. علائم و نوسانات عملکرد اجرایی در موقعیتهای مختلف، حتی برای کسانی که تحت درمان هستند و مهارتهای مقابلهای و حمایت کافی دارند، باقی میماند.
مدیریت مؤثر ADHD دشوار است و حتی در مسیر پیشرفت نیز لغزشهایی رخ میدهد. دیدن این لغزشها برای اطرافیان فرد مبتلا ناامیدکننده است. میل به یک راهحل سریع و قطعی، هر چند قابل درک است، اما منبع ناامیدی شما خواهد بود.
تجربه درونی فرد مبتلا به ADHD
بیشتر بزرگسالان مبتلا به ADHD به خوبی میدانند که علائمشان آزاردهنده و ناامیدکننده است؛ برای خودشان هم همینطور است. آنها میدانند که رفتارشان روی دیگران تأثیر میگذارد و این یک ضربه سهگانه است:
(۱) علائمشان روی شما اثر میگذارد،
(۲) نمیتوانند آنها را توضیح دهند یا خنثی کنند،
و (۳) نمیتوانند صد در صد تضمین کنند که دوباره تکرار نشوند.
آنها همچنین میدانند که شما بارها «متأسفم» را شنیدهاید، اما چون ADHD یک مشکل عملکردی است، عذرخواهی صمیمانه و میل واقعی به بهتر شدن، بلافاصله به تغییر مورد انتظار منجر نمیشود.
اگر این مطلب را میخوانید، فرد مبتلا به ADHD در زندگی شما در حال برداشتن گامهای مثبت است. آنها از تلاش و درک شما قدردانی میکنند. این حمایت تفاوت بزرگی ایجاد میکند وقتی آنها در حال انجام کار سخت تغییر هستند.
مسئولیتپذیری در مقابل ناخواستگی رفتارها
بزرگسالان باید مسئولیت اعمال خود را بپذیرند، اما به خاطر داشته باشید که برخی از نقضهای آداب معاشرت و هنجارهای اجتماعی، و همچنین راههای مختلف دیگری که ADHD خود را نشان میدهد، اساساً ناخواسته و غیرعمدی هستند.
وقتی رفتار فرد مبتلا به ADHD شما را ناراحت میکند، به راحتی میتوان اعمال او را به ویژگیهای شخصیتی منفی نسبت داد، مثلاً اینکه اهمیتی نمیدهد، تنبل است یا بیاحساس است. افراد مبتلا به ADHD اغلب با نسبتهای نادرست زیادی درباره رفتارشان روبرو میشوند. به جای تمرکز بر اینکه چرا دیر کردند یا حرف اشتباهی زدند، بهتر است به یاد داشته باشید «این ADHD است»، ناراحتی خود را ابراز کنید و با هم مشکل را حل کنید. به خاطر داشته باشید که فرد مبتلا احتمالاً افکار درونی خشنتری نسبت به آنچه تصور میکنید دارد.
داشتن چند نفر در زندگی که «متوجه میشوند»، تفاوت شگرفی ایجاد میکند. این حمایت به صورت صبر و بردباری در برابر لغزشهای مربوط به ADHD بروز میکند. این به معنای مصونیت از عواقب نیست، بلکه به این معناست که پیامدها با درک و تناسب مواجهه میشوند.
راههای عملی حمایت از فرد مبتلا به ADHD
میتوانید فرد مبتلا به ADHD را تشویق کنید که به جلسات درمانی ادامه دهد، در جلسات و گروههای حمایتی سازمانهای محلی ADHD شرکت کند و از مهارتهای خودمراقبتی و مقابلهای که به نفع شما، آنها و رابطهتان است، استفاده کند. برخورد با ADHD با شوخطبعی میتواند مفید باشد.
وقتی نمونههایی از مقابله خوب را مشاهده میکنید، مانند اینکه فرد به وعدهاش عمل کرد یا به موقع آماده شد، حتماً به او بگویید. همچنین میتوانید ویژگیهای مثبت او مانند شوخطبعی یا مهربانی را برجسته کنید که معمولاً در هیاهوی مسائل ADHD گم میشوند.
نقش شما: حمایتگر، نه مربی یا درمانگر
شما نباید مربی یا درمانگر فرد مبتلا به ADHD در زندگیتان باشید. اما راههایی برای حمایت و کمک وجود دارد. همقدمی (Body-doubling) یکی از روشهای ساده است؛ مثلاً با هم خرید رفتن یا کارهای خانه را انجام دادن، یا فقط کمک به شروع یک کار.
حمایت شما میتواند به صورت جلسات منظم هماهنگی برای تنظیم تقویم مشترک خانگی و پیگیری پروژههای مدرسه، کار یا خانه باشد تا مطمئن شوید هممسیر هستید.
یک تغییر مفید دیگر نحوه به اشتراکگذاری اطلاعات و برنامههاست. شما میتوانید همه کارهای امروز را در ذهن نگه دارید و انجام دهید، اما فرد مبتلا به ADHD اگر فقط به حافظه خود متکی باشد، در انجام تکالیف شکست میخورد. استفاده از لیستهای جزئینگر و مرحلهای («اول این، بعد آن») با جزئیات کافی بسیار کمککننده است. حتی برای کارهای ساده چندمرحلهای، ممکن است نیاز به دستورالعملهای گامبهگام باشد.
ADHD به عنوان یک ناتوانی
شاید دیدن ADHD از این زاویه سخت باشد، اما بسیار مهم است. ADHD میتواند مشکلات قابل توجهی ایجاد کند و برای بسیاری تا حدی ناتوانکننده است، حتی اگر اینطور به نظر نرسد. همین واقعیت که ADHD یک ناتوانی است، دلیل موجهی برای حمایتهای رسمی و قانونی در محیطهای تحصیلی و شغلی است. حتی در اشکال خفیفتر، کنار آمدن با ADHD دشوار، طاقتفرسا و ناامیدکننده است. این دیدگاه یادآور چالشهایی است که فرد مبتلا به ADHD در زندگی شما با آن روبروست.
خودمراقبتی اطرافیان و جمعبندی
زندگی در خانهای با فرد مبتلا به ADHD (در هر سنی) میتواند بسیار استرسزا باشد. این یعنی مراقبت از خود و نیازهایتان اهمیت زیادی دارد. فرد مبتلا به ADHD از توجه و محبت ویژه شما بهره میبرد. ناامیدی و سایر احساسات شما معتبر و قابل درک است، اما لطفاً بدانید که درمانها و منابع دیگری وجود دارد که میتواند اوضاع را برای هر دوی شما بهتر کند. از طرف فرد مبتلا به ADHD در زندگی شما، سپاسگزاریم.
منابع
- تجربیات بالینی و تخصصی در زمینه ADHD بزرگسالان
