با گسترش قانونی شدن استفاده تفریحی از کانابیس در کشورهای مختلف و افزایش قدرت اثرگذاری این ماده، نگرانیها درباره افزایش شیوع اختلال مصرف آن بیش از پیش شده است.
آیا تفاوتهایی در شیوع این اختلال میان زنان و مردان وجود دارد؟
روند تغییرات شیوع در گروههای سنی مختلف چگونه است و چگونه با اختلال مصرف الکل مقایسه میشود؟
مقاله جدیدی که در مجله معتبر JAMA Psychiatry توسط تیمی از موسسه ملی سوء مصرف مواد (NIDA) به رهبری نورا وولکو منتشر شده است، به این پرسشهای حیاتی پاسخ میدهد.
تعریف معیارها و روششناسی مطالعه
پژوهشگران در این مطالعه به تحلیل دادههای ۱۸۶,۸۲۳ بزرگسال آمریکایی (سن ۱۸ سال و بالاتر) پرداختند که در نظرسنجیهای ملی مصرف مواد و سلامت (NSDUH) از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ شرکت کرده بودند.
معیارهای تشخیصی DSM-5 (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، نسخه پنجم) برای تعریف هر دو اختلال مصرف کانابیس و الکل استفاده شده است.
این معیارها الگویی مشکلساز از مصرف ماده را توصیف میکنند که منجر به اختلال یا ناراحتی بالینی قابلتوجهی میشود و با حداقل دو مورد از ۱۱ نشانه مشخص میگردد.
این نشانهها شامل چهار مورد مربوط به اختلال در کنترل مصرف، سه مورد مربوط به اختلال در عملکرد اجتماعی، دو مورد مربوط به الگوی پرمخاطره و دو مورد مربوط به تحمل و وابستگی فیزیولوژیک است.
تشخیص اختلال متوسط تا شدید زمانی صورت میگیرد که فرد چهار یا بیشتر از این ۱۱ معیار را دارا باشد.
یافتههای کلیدی در گروه سنی ۱۸ تا ۲۰ ساله
این گروه سنی نمایانگر جوانانی است که ممکن است تجربه اولیه با مواد را داشته باشند. نتایج نشان داد:
- شیوع مصرف کانابیس: نسبت استفاده در مردان نسبتاً ثابت باقی ماند (حدود ۳۰ درصد)، در حالی که در زنان اندکی کاهش یافت (از ۳۳.۴٪ به ۳۰.۷٪).
- افزایش نگرانکننده اختلال: در همین بازه زمانی، شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف کانابیس از ۶.۸٪ به ۷.۷٪ در مردان و از ۷.۲٪ به ۸.۸٪ در زنان افزایش یافت. این یعنی حتی با وجود ثبات نسبی مصرف، شدت مشکلات مرتبط با آن رو به رشد است.
- مقایسه با الکل: در همین گروه سنی، شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف الکل در مردان افزایش یافت (از ۲.۵٪ به ۴.۱٪) اما در زنان اندکی کاهش یافت. نکته قابل توجه این است که شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف کانابیس اکنون از شیوع اختلال مشابه الکل در این گروه سنی پیشی گرفته است.
تغییرات چشمگیر در گروه سنی ۵۰ سال و بالاتر
یافتههای مربوط به افراد مسنتر بسیار شگفتانگیز و هشداردهنده است.
برخلاف تصور رایج، این گروه سنی شاهد افزایشهای درصدی بسیار بزرگتری بود:
- افزایش شدید مصرف: شیوع مصرف کانابیس در سه سال از ۱۳.۴٪ به ۱۶.۹٪ در مردان و از ۹.۱٪ به ۱۲.۸٪ در زنان رسید.
- رشد نمایی اختلال: شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف کانابیس در مردان دو برابر شد (از ۰.۶٪ به ۱.۲٪)، اما در زنان هفت برابر افزایش یافت (از ۰.۱٪ به ۰.۷٪). این رشد درصدی بیسابقه در یک بازه زمانی کوتاه است.
- روند الکل: در مقابل، شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف الکل در همین گروه سنی در هر دو جنس کاهش یافت، در حالی که کل مصرف الکل ثابت باقی ماند (حدود ۶۰٪).
تأثیر دسترسی و قدرت بیشتر کانابیس
پژوهشگران تأکید میکنند که بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ دقیقاً مطابق با افزایش در دسترس بودن محصولات کانابیس و افزایش قدرت اثرگذاری (توانمندی) این محصولات بوده است.
این یافتهها الگویی قابل پیشبینی را تأیید میکنند: هرچه مادهای در دسترستر و قویتر باشد، احتمال بروز مشکلات مصرف و اختلال وابستگی به آن نیز بیشتر میشود. این امر بهویژه در گروه سنی ۵۰ سال و بالاتر که ممکن است برای اهداف پزشکی (مانند درد مزمن) مصرف کنند، نگرانکننده است.
اهمیت بالینی و پیامدهای اجتماعی
اختلال متوسط تا شدید مصرف کانابیس یک وضعیت جدی است که تأثیر قابلتوجهی بر جنبههای متعدد زندگی روزمره فرد میگذارد و خطر ابتلا به بیماریهای دیگر و حوادث را افزایش میدهد.
از آنجا که اختلال مصرف الکل یک نگرانی بهداشتی عمده و شناختهشده است، افزایش سریع شیوع اختلال مصرف کانابیس و نزدیک شدن آن به سطوح اختلال الکل، زنگ خطری جدی است. جامعه نیاز به اطلاعرسانی دقیق درباره پیامدهای جدی مصرف منظم کانابیس و توسعه درمانهای مؤثر برای این اختلال دارد.
جمعبندی
مطالعه جدید موسسه ملی سوء مصرف مواد، تصویری روشن از افزایش شیوع اختلال مصرف کانابیس در میان بزرگسالان آمریکایی ارائه میدهد. آنچه بیش از همه خودنمایی میکند، افزایش درصدی بسیار بالا و نگرانکننده در گروه سنی ۵۰ سال و بالاتر است که باعث شده شیوع اختلال متوسط تا شدید مصرف کانابیس به سطوح اختلال الکل نزدیک شده و حتی در جوانان ۱۸ تا ۲۰ ساله از آن پیشی بگیرد.
این روندها لزوم بازنگری در سیاستهای بهداشتی عمومی، افزایش آگاهیبخشی و سرمایهگذاری در پژوهشها و درمانهای اختلال مصرف کانابیس را به شدت نشان میدهد. پایش مداوم از طریق نظرسنجیهایی مانند NSDUH برای درک اینکه شیوع در چه سطحی تثبیت میشود، حیاتی است.
سوالات متداول
آیا مصرف کانابیس همیشه به اختلال مصرف منجر میشود؟
خیر، لزوماً. بسیاری از افراد ممکن است کانابیس را مصرف کنند بدون اینکه دچار اختلال مصرف شوند. اما همانطور که معیارهای DSM-5 نشان میدهد، وقتی مصرف الگویی مشکلساز پیدا کند و حداقل دو نشانه (مانند از دست دادن کنترل یا اختلال در عملکرد اجتماعی) ظاهر شود، تشخیص اختلال مصرف مطرح میگردد.
چرا شیوع اختلال مصرف کانابیس در زنان مسنتر (بالای ۵۰ سال) هفت برابر شده است؟
دلایل متعددی میتواند دخیل باشد، از جمله افزایش دسترسی به محصولات قانونی، بازاریابی هدفمند، و تلاش برای درمان دردهای مزمن یا مشکلات خواب با کانابیس. همچنین، ممکن است تابوهای اجتماعی مرتبط با مصرف مواد در این گروه سنی کاهش یافته باشد.
آیا قدرت (توانمندی) کانابیس بر احتمال ابتلا به اختلال مصرف تأثیر دارد؟
بله، قطعاً. محصولات کانابیس امروزی، بهویژه روغنها و کنسانترهها، بسیار قویتر از محصولات چند دهه پیش هستند. مصرف مادهای با غلظت THC بالاتر، خطر ایجاد تحمل (نیاز به دوز بیشتر برای رسیدن به اثر مشابه)، وابستگی فیزیولوژیک و در نهایت اختلال مصرف را افزایش میدهد.
آیا اختلال مصرف کانابیس قابل درمان است؟
بله، اما نیاز به درمانهای تخصصی دارد. درمانهای مؤثر شامل رواندرمانی (مانند درمان شناختی-رفتاری)، گروههای حمایتی و در برخی موارد دارودرمانی برای مدیریت علائم ترک یا کاهش میل به مصرف است. تشخیص زودهنگام و مراجعه به متخصصان سلامت روان یا اعتیاد بسیار مهم است.
از حشیش تا وابستگی – واقعیتهای علمی درباره افزایش اختلال مصرف کانابیس
1. مغز شما زیر تأثیر حشیش روزانه: از تحمل تا یک «حالت عملیاتی جدید»
2. آیا کانابیس واقعاً دارو است؟
3. اختلال مصرف کانابیس در نوجوانان و بزرگسالان
4. چرا اختلال مصرف کانابینوئیدها در حال افزایش است؟ دلایل پنهان و راهکارهای ضروری
5. تأثیر THC بر مغز؛ توهم خرد یا واقعیت علمی؟
6. آیا CBG جایگزین بعدی CBD است؟ ظهور کانابینوئید جدید در دنیای سلامت و تندرستی
7. افسردگی فقط مغز متفکر را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ ریشههای فیزیکی یک اختلال روانی
