دلایل علمی که چرا زمان گذراندن در طبیعت حالمان را بهتر میکند
گذراندن وقت در دل طبیعت، یک نیاز ضروری برای سلامتی روان و جسم
«روشنترین مسیر برای درک جهان هستی، از میان یک بیابان جنگلی میگذرد.» – جان مویر
برای بسیاری از افراد، گذراندن زمان در محیطهای طبیعی چیزی فراتر از یک علاقه یا سرگرمی است؛ این یک عادت ضروری برای مراقبت از خود به حساب میآید. دهها پژوهش نشان دادهاند که تجربه کردن طبیعت بکر تأثیرات مثبت متعددی بر سلامت روان و جسم دارد. اگرچه قبلاً درباره ارزش درمانی وقت گذراندن در طبیعت نوشتهام، اما یک سفر اخیر به رفتینگ زاینده رود (حتما برید لذت بخش است) همراه با تحقیقات جدید، مشخص کرد که این موضوع نیاز به توجه دوباره دارد.
مطالعه پس از مطالعه نشان داده است که ارتباط آگاهانه با طبیعت، هم رفاه لذتگرایانهی ما (حس شادی) و هم رفاه فضیلتگرایانهی ما (حس ارزش و هدف) را افزایش میدهد. تماس با طبیعت با کاهش اضطراب و افسردگی، کاهش ضربان قلب و فشار خون، کاهش سطح کورتیزول، بهبود عملکرد سیستم ایمنی، افزایش دامنه توجه و کاهش استرس، خلق و خو را بهبود میبخشد. پیادهروی در طبیعت و حتی صرفاً تماشای تصاویر طبیعت یا شنیدن صداهای طبیعت میتواند عملکرد شناختی را بهبود بخشد؛ همانطور که با انجام کارهایی مانند تکرار رشتهای از اعداد به صورت معکوس اندازهگیری میشود.
کشف جدید: ارتباط طبیعت با تصویر بدنی مثبت
اکنون، یک مطالعه جدید منتشر شده در مجله Environment International یک مزیت بالقوه جدید را پیدا کرده است: ارتباط با جهان طبیعی به نظر میرسد با سطوح بالاتر رضایت از زندگی مرتبط باشد، تا حدی به این دلیل که به افراد کمک میکند تصویر بدنی مثبتتری ایجاد کنند. تحقیقات همچنین نشان میدهد که زمان صرف شده در طبیعت و درگیر شدن با زیبایی آن، حس کلی پیوند (با دیگران، با طبیعت و با زندگی به عنوان یک کل) را عمیقتر میکند و جهتگیری اجتماعی را افزایش میدهد.
این یافتهها نشان میدهد که طبیعت نه تنها بر روان ما تأثیر میگذارد، بلکه میتواند نحوه نگرش ما به بدن خودمان را نیز تغییر دهد. احساس قدردانی از بدنی که ما را قادر به حرکت در طبیعت میکند، میتواند منجر به عزت نفس و رضایت بدنی بیشتر شود.
چگونه طبیعت ذهن را بازیابی میکند؟ نظریه بازیابی توجه
بر اساس نظریه بازیابی توجه، طبیعت توجه ما را فریب میدهد – گاهی با یک جذابیت ملایم و گاهی با تجربهای شگفتانگیز از حیرت. این امر به مغز ما اجازه میدهد تا از محرکهای رایگان (و اغلب مضر) صفحهنمایش که به طور معمول توجه ما را میربایند، ذهن ما را اسیر خود میکنند و انرژی و روحیه ما را تحلیل میبرند، بهبود یابد. علاوه بر این، تحقیقات نشان میدهد که کوهنوردی در طبیعت میتواند نشخوار فکری مرتبط با افکار منفی و وسواسی را به طور قابل توجهی کاهش دهد و همچنین باعث افزایش معنیدار در آرامش و رضایت درونی شود.
احساس فروتنی و آرامش در مقیاس باشکوه طبیعت
تجربه مقیاس اغلب شگفتانگیز طبیعت – به شکل آسمانی به ظاهر بیپایان، جنگلی گسترده، رودخانهای خروشان که به آبشاری رعدآسا میریزد، کوههایی که تا افق امتداد یافتهاند، یا در موردطبیعت بکر سامان تا لرستان، زیباترین آبشارها – حس فروتنی و چشمانداز را از نظر عاطفی تنظیم میکند و باعث میشود احساس کنیم بخشی از چیزی بسیار بزرگتر از خودمان هستیم.
چنین مکانهایی گذرگاههای قدرتمندی به سوی حضور در لحظه هستند. آنها مرا به آگاهی تیزبین از اینجا و اکنون منتقل میکنند، توجه آگاهانهام را حفظ کرده و در لحظه لنگر میاندازند. برای قلب من آسان است که در کوهستان یا ساحل در آرامش باشد، جایی که عظمت درختان بزرگ و صخرهها یا وسعت اقیانوس هیپنوتیزم و فروتن میکند، و نرمی شیرین باد که در جنگل سوت میزند و لالایی دلنشین امواج، روحم را در آرامش غسل میدهد.
این تجربیات باعث تغییر از بخش سمپاتیک سیستم عصبی مرکزی (که در پاسخ به استرس فعال میشود) به بخش پاراسمپاتیک میشود. این امر پاسخ آرامش بدن را فعال میکند، که در آن تنفس کند و عمیق میشود، گفتگوی درونی کمتر بیوقفه میشود و نگرانیها کمتر فشرده به نظر میرسند.
بخش سمپاتیک سیستم عصبی مسئول واکنش «جنگ یا گریز» است، در حالی که بخش پاراسمپاتیک به «استراحت و هضم» معروف است. طبیعت با فعال کردن بخش پاراسمپاتیک، ضربان قلب را کاهش میدهد، فشار خون را پایین میآورد و به بدن اجازه میدهد تا بهبود یابد.
پیادهروی در طبیعت؛ مراقبهای در حرکت
کوهنوردی در طبیعت یک مراقبهی پیادهروی است که توجه مرا کاملاً نگه میدارد، در حالی که چشماندازم بین نمای کلی و گذر لحظهای مسیر نوسان میکند و به من اجازه میدهد هم جنگل را ببینم و هم درختانش را. جریان مداوم داستانهای مبتنی بر فکر کند و محو میشود و تنها حضور باقی میماند. در این مکانها، ذهن، قلب و روح من یکی میشوند و با همه چیز در اطرافم ادغام میگردند.
راهکاری عملی: ذهنآگاهی در طبیعت
یک راه مؤثر برای عمیقتر کردن ارتباط خود با طبیعت، تمرین ذهنآگاهی با توجه عمدی بیشتر به محیط اطراف است. دفعه بعد که در یک محیط طبیعی هستید، به عناصر آن مانند آسمان، منظره و ویژگیهای مختلف آن توجه کنید – واقعاً توجه کنید – همراه با حسهای مربوط به دما، باد و صدا. مکث کنید و در نظر بگیرید که چه احساسی دارید. تا چه حد احساس آرامش میکنید؟ رضایت؟ طراوت؟ سپاسگزاری؟
جمعبندی: طبیعت به عنوان مداخلهای اثربخش در روانشناسی مثبت
انبوهی از تحقیقات که روز به روز در حال گسترش است، حمایت تجربی گستردهای برای ارتباط با طبیعت به عنوان یک مداخله فوقالعاده مؤثر در روانشناسی مثبت فراهم میکند. در واقع، دهها مطالعه علمی تأیید میکند که ارتباط با طبیعت و احساس شادی به طور نزدیک به هم مرتبط هستند.
جان مویر، طبیعتشناس visionary که در اواخر قرن نوزدهم شگفتیهای سیرا نوادا، از جمله دره یوسیمیتی و بیابان اطراف آن را کشف کرد و یکی از بنیانگذاران باشگاه سیرا بود، نوشت: «از کوهها بالا بروید و مژدههای خوب آنها را دریافت کنید. صلح طبیعت مانند نور خورشید که به درختان میتابد، به درون شما جاری خواهد شد. بادها طراوت خود را به شما خواهند دمید و طوفانها انرژیشان را، در حالی که نگرانیها مانند برگهای پاییزی فرو خواهند ریخت.» «زیبایی فراتر از اندیشه در همه جا، در زیر، در بالا، ساخته شده و برای همیشه در حال ساخته شدن است.»
منابع
- Capaldi, C.A., Passmo, H.A., Nisbet, E.K., Zelenski, J.M., & Dopko, R.L. (2015). Flourishing in nature: A review of the benefits of connecting with nature and its application as a wellbeing intervention. International Journal of Wellbeing, 5(4), 1-16. doi:10.5502/ijw.v5i4.449
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412026002357?via%3Dihub https://doi.org/10.1016/j.envint.2026.110277
- Passmore, H. A., & Holder, M. D. (2017). Noticing nature: Individual and social benefits of a two-week intervention. The Journal of Positive Psychology, 12(6), 537–546. https://doi.org/10.1080/17439760.2016.1221126
- G.N. Bratman,J.P. Hamilton,K.S. Hahn,G.C. Daily, & J.J. Gross, Nature experience reduces rumination and subgenual prefrontal cortex activation, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 112 (28) 8567-8572, https://doi.org/10.1073/pnas.1510459112 (2015).
- John Muir, Our National Parks (Boston and New York: Houghton, Mifflin, and Company, 1901), 56.
- John Muir, My First Summer in the Sierra (Boston and New York: Houghton, Mifflin, and Company, 1911), 19.
