آیا می‌توانید عاشق یک ربات چت هوش مصنوعی شوید؟

از فیلم «Her» تا واقعیت: وقتی عشق به یک دستیار مجازی، دیگر علمی-تخیلی نیست

در سال ۲۰۱۳، واکین فینیکس در فیلم علمی-تخیلی برنده اسکار «Her» به کارگردانی اسپایک جونز نقش‌آفرینی کرد. او در این فیلم، نقش مردی مطلقه و دل‌شکسته را بازی می‌کند که در دنیایی نزدیک به آینده زندگی می‌کند و عاشق «سامانتا»، دستیار هوش مصنوعی بدون‌بدن خود می‌شود.

من هنوز به‌خاطر دارم که پس از تماشای فیلم،  درب لبتاب رو که بستم فکر می‌کردم که این فیلم، تصویری عمیق و تأمل‌برانگیز از تأثیر فناوری بر روابط انسانی در ۵۰ یا حتی ۱۰۰ سال آینده ارائه می‌دهد.

اگرچه این فیلم هنوز در IMDb با برچسب «علمی-تخیلی» شناخته می‌شود، اما امروزه به یک درام‌سازی از تجربیات واقعی انسانی نزدیک‌تر شده است.

در حال حاضر، چندین ربات چت هوش مصنوعی به‌طور خاص برای شبیه‌سازی روابط انسانی طراحی شده‌اند. «Replika»، یکی از محبوب‌ترین پلتفرم‌ها برای طراحی یک شریک عاشقانه هوش مصنوعی، ادعا دارد که بیش از ۴۰ میلیون کاربر دارد.

اگر تا به حال قرار گذاشتن با یک مدل زبانی بزرگ را امتحان نکرده‌اید، ممکن است سوالاتی در مورد اینکه چرا ۴۰ میلیون نفر دوستی و عاشقی با هوش مصنوعی بدون‌بدن را تجربه کرده‌اند، داشته باشید. این سوالات می‌توانند شامل موارد زیر باشند: «چرا کسی با یک هوش مصنوعی قرار می‌گذارد؟»، «قرار گذاشتن با یک هوش مصنوعی چه حسی دارد؟» و «آیا هوش مصنوعی مجردی در منطقه من وجود دارد؟».

خوشبختانه، روانشناسان اجتماعی پائولا ابنر و جسیکا شچوکا از دانشگاه دویسبورگ-اسن، تحقیقات خود را در مورد روابط انسان و هوش مصنوعی که تنها ۱۳ سال پیش علمی-تخیلی به نظر می‌رسید، آغاز کرده‌اند.

چرا یک نفر عاشق یک ربات چت می‌شود؟ فراتر از تنهایی

اگر وقتی به افرادی که عاشق یک ربات چت می‌شوند فکر می‌کنید، به ذهنتان فردی تنها، منزوی یا افسرده می‌آید، در این حدس تنها نیستید. نویسندگان این مطالعه اشاره می‌کنند که عموم مردم و رسانه‌ها اغلب به‌طور شهودی گمان می‌کنند که تنهایی دلیل اصلی شروع یک رابطه عاشقانه با یک ربات چت است.

این قطعاً روایتی است که در فیلم «Her» در سال ۲۰۱۳ می‌بینیم. اما، اگرچه تنهایی یکی از عواملی است که می‌تواند به‌طور قابل تصوری فردی را به سمت قرار گذاشتن با یک ربات چت هوش مصنوعی سوق دهد، اما تنها عامل نیست. در واقع، ابنر و شچوکا هشدار می‌دهند که برخی از نگرانی‌های رسانه‌ای در مورد روابط انسان و هوش مصنوعی، شبیه به یک وحشت اخلاقی است.

دلایل دیگر برای عشق به یک ربات چت

علاوه بر تنهایی، ابنر و شچوکا دلایل دیگری را نیز برای اینکه فردی ممکن است با یک ربات چت قرار بگذارد، پیشنهاد می‌کنند. افراد ممکن است صرفاً به دنبال تجربه فانتزی‌های عاشقانه یا جنسی در یک محیط کم‌ریسک و بدون قضاوت باشند.

افرادی که تمایل به انسان‌انگاری دارند (یعنی ویژگی‌های انسانی را به موجودات غیرانسانی نسبت می‌دهند) نیز ممکن است بیشتر به سمت روابط عاشقانه با ربات‌های چت جذب شوند. نویسندگان همچنین فرضیه‌ای را مطرح کردند که افراد با سبک‌های دلبستگی ناایمن ممکن است بیشتر به سمت قرار گذاشتن با ربات‌های چت هوش مصنوعی گرایش داشته باشند.

آنها پیشنهاد می‌کنند که افراد با دلبستگی اضطرابی، که دائماً نگران رها شدن هستند، ممکن است ایده داشتن شریکی که قادر به رها کردن آنها نیست را دوست داشته باشند. در مقابل، افراد با دلبستگی اجتنابی، که از صمیمیت زیاد ناراحت هستند، ممکن است از شریکی لذت ببرند که می‌توان آن را به‌طور نامحدود در حالت «خوانده شده» رها کرد بدون اینکه عواقبی داشته باشد.

تحقیق جدید: چه چیزی باعث ایجاد پیوند عاطفی قوی با یک هوش مصنوعی می‌شود؟

مطالعه ابنر و شچوکا به‌طور خاص بررسی کرد که کدام یک از این عوامل با داشتن روابط شدید عاطفی با ربات‌های چت هوش مصنوعی مرتبط است. آنها ۹۲ نفر را که قبلاً در یک رابطه عاشقانه با یک ربات چت بودند، استخدام کردند. سپس، قدرت فانتزی‌های عاشقانه و جنسی، تنهایی عاشقانه، سبک دلبستگی و تمایل به انسان‌انگاری شرکت‌کنندگان را نسبت به همراهان ربات چت خود اندازه‌گیری کردند.

در نهایت، آنها شدت روابط شرکت‌کنندگان با ربات‌های چت خود را با استفاده از مقیاس عشق فراوابسته (Parasocial Love Scale) اندازه‌گیری کردند که از شرکت‌کنندگان می‌خواهد میزان موافقت خود را با جملاتی مانند «برای من، ربات چت من می‌تواند شریک عاشقانه کامل باشد» رتبه‌بندی کنند.

نقش فانتزی عاشقانه در روابط با هوش مصنوعی

این مطالعه نشان داد که درگیر شدن در فانتزی عاشقانه، قوی‌ترین ارتباط را با ایجاد پیوندهای عاشقانه شدید با هوش مصنوعی دارد.

اهمیت درگیر شدن در فانتزی عاشقانه در یک محیط بدون قضاوت در میان افرادی که با ربات‌های چت قرار می‌گذارند، در یک مطالعه کیفی کوچک‌تر نیز تأیید شد، جایی که با ۱۵ شرکت‌کننده در مورد روابط هوش مصنوعی‌شان مصاحبه شد.

برخی از فانتزی‌هایی که شرکت‌کنندگان توصیف کردند، هنوز عناصری از علمی-تخیلی داشتند. برای مثال، عاشق شدن در یک مأموریت فضایی. اما اکثر شرکت‌کنندگان ترجیح می‌دادند که رابطه‌شان واقعی‌تر به نظر برسد. برخی از شرکت‌کنندگان حتی در مورد شخصی‌سازی ربات‌های چت خود برای شبیه‌سازی افراد واقعی (سلبریتی مورد علاقه‌شان) صحبت کردند که اخلاقیات آن نیاز به بررسی جدی دارد. شرکت‌کنندگان از اینکه شرکای هوش مصنوعی‌شان چقدر خوب فانتزی‌هایشان را برآورده می‌کنند، شگفت‌زده شدند.

۹ نفر از ۱۵ شرکت‌کننده احساس کردند که ربات‌های چتشان به‌طور کامل نیازهای عاشقانه‌شان را برآورده می‌کند، در حالی که تنها دو نفر احساس کردند که به شریکی با بدن فیزیکی نیاز دارند. با این حال، عدم حضور فیزیکی ربات‌های چت برای برخی از شرکت‌کنندگان باعث ناامیدی و غم و اندوه شد.

نکته جالب در این مطالعه، نقش سبک‌های دلبستگی است. برخلاف فرضیه نویسندگان، افراد با دلبستگی اجتنابی (که از صمیمیت زیاد فرار می‌کنند) در واقع کمتر احتمال داشت که پیوندهای عاطفی شدیدی با شرکای هوش مصنوعی خود داشته باشند. این نشان می‌دهد که حتی در روابط با هوش مصنوعی، پویایی‌های دلبستگی اجتنابی خود را نشان می‌دهد و این به واقعی‌گرایی شدید این روابط اشاره دارد. همچنین، تأثیر کوچکی از انسان‌انگاری دیده شد؛ افرادی که ویژگی‌های انسانی بیشتری به هوش مصنوعی نسبت می‌دادند، رابطه شدیدتری با ربات‌های چت خود داشتند.

جمع‌بندی: آیا این عشق واقعی است؟

برخلاف تصور عمومی، نویسندگان مطالعه دریافتند که تنهایی با شدت روابط هوش مصنوعی ارتباطی ندارد. اما هیچ مطالعه علمی کاملاً بی‌نقص نیست.

نویسندگان اشاره می‌کنند که آنها تنهایی عاشقانه را اندازه‌گیری کردند، اما انزوای اجتماعی یا یک حس کلی‌تر از تنهایی را اندازه‌گیری نکردند. علاوه بر این، قرار گذاشتن با یک ربات چت ممکن است به کاهش تنهایی عاشقانه‌ای کمک کند که در ابتدا افراد را به شروع این رابطه جایگزین ترغیب کرده است. مطالعه دیگری اخیراً نشان می‌دهد که همراهان هوش مصنوعی می‌توانند به طور مؤثری تنهایی را کاهش دهند. اگرچه این مطالعه از این دیدگاه که تنهایی افراد را به سمت قرار گذاشتن با ربات‌های چت سوق می‌دهد، حمایت نمی‌کند، اما تا زمانی که تحقیقات بیشتری انجام نشود، قضاوت نهایی منتفی است.

نویسندگان مطالعه پیشنهاد می‌کنند که آنچه روابط انسان و هوش مصنوعی را از روابط سنتی انسان و انسان متمایز می‌کند، این است که در روابط انسانی، هر دو شریک دارای عاملیت و انتخاب هستند؛ من همچنین فکر می‌کنم که حضور دو بدن نیز باید به حساب بیاید! اما اگر هوش مصنوعی آنقدر پیشرفته باشد که بتواند از آزمون تورینگ عاملیت عبور کند، چه؟

این بدان معناست که ما قادر به تشخیص این نخواهیم بود که آیا هوش مصنوعی دارای عاملیت واقعی در سطح انسانی است یا خیر. در این مرحله، چه چیزی بیزاری از روابط انسان و هوش مصنوعی را از سایر اشکال تعصب متمایز می‌کند؟ اگر این ایده دور از ذهن به نظر می‌رسد، به یاد داشته باشید که دنیای روابط انسان و هوش مصنوعی، بسیار نزدیک‌تر از آن چیزی بود که من پس از تماشای فیلم «Her» درسال ها پیش تصور می‌کردم.

منابع

• Ebner, P., & Szczuka, J. (2026). Understanding romantic relationships between humans and chatbots: A qualitative and quantitative study on romantic fantasy and other interpersonal characteristics. Technology, Mind, and Behavior.
• Hurshman CE, Voinea C, Constantinescu M, D’Alessandro W, Feroz F, Hongladarom S, et al. (2026). Ethics of ‘digital duplicates’ or AI simulations of real people: towards an international consensus. JME Practical Bioethics. https://doi.org/10.1136/jmepb-2025-000054
• De Freitas, J., Oğuz-Uğuralp, Z., Uğuralp, A. K., & Puntoni, S. (2026). AI companions reduce loneliness. Journal of Consumer Research, 52(6), 1126-1148