آیا شریک عاطفیتان واقعاً آسیبپذیر است یا فقط از همدلی شما سوءاستفاده میکند؟
شریک عاطفی جدیدی که ممکن است در آینده به یک مشکل جدی تبدیل شود، میتواند با موافقت با همه حرفهایتان شما را سریعاً جذب خود کند.
شاید فکر کنید: «وای، این آدم واقعاً من را درک میکند.» اما وقتی او بدون تأمل واقعی بر دیدگاه شما و بدون ارائه نظر منحصربهفرد خود، تکتک کلماتتان را تأیید میکند، ممکن است در حال بمباران عشقی باشد. او میخواهد سریعاً اعتماد شما را جلب کند تا در رابطه سرمایهگذاری کنید. زمانی که متعهد شدید، این فرد ممکن است از پیوند عاطفی برای کسب کنترل سوءاستفاده کند.
در مرحله بمباران عشقی، شریک شما ممکن است طوری رفتار کند که انگار دارد خیلی با گشودگی رفتار میکند. اما فردی که بمباران عشقی میکند معمولاً با آسیبپذیری واقعی مشکل دارد. او دیوارهایی به دور خود کشیده تا از خود محافظت کند. در عوض، با اشاره به سختیهای گذشته، آسیبپذیری ساختگی نشان میدهد. ممکن است احساس کنید بالاخره دارد نسبت به شما گشوده میشود، اما اینطور نیست. در ادامه سه راه برای تشخیص اینکه آیا دارید دستکاری میشوید آورده شده است.
نشانه اول: روایت ترومای گذشته بدون اشاره به احساسات عمیق
اولین نشانه این است که شریک شما داستان ترومای گذشته خود را تعریف میکند، اما به ندرت درباره احساساتی که در آن زمان تجربه کرده صحبت میکند. شما به راحتی همدلی میکنید و حدس میزنید که او چه احساسی داشته، اما روایت او خالی از احساسات عمیق و پیچیده است.
تفاوت بین آسیبپذیری واقعی و ساختگی
یک زوج چند ماه است که با هم قرار میگذارند. در این مدت، یکی از آنها با وجود دشواری، درباره چندین موقعیت آزاردهنده که توسط پسرعموی بزرگترش تجربه کرده به دیگری میگوید. او با جزئیات توضیح میدهد که این تجربیات چگونه بر عزت نفسش تأثیر گذاشته و چگونه پس از کار روی آن در جلسات درمانی، توانسته بخشهایی از هویت خود را بازیابد. وقتی طرف دیگر باز میشود، میگوید: «وقتی ۹ سالم بود، مادرم رفت. پدرم زیاد مشروب میخورد تا خودش را بیحس کند… مجبور بودم مراقب خودم باشم. یادم میآید بدون ناهار یا پول ناهار به مدرسه میرفتم… مدام به خاطر همه چیز اذیت میشدم. تمامی نداشت.»
اگرچه این فهرست از وقایع دلخراش همدلی زیادی در شما برمیانگیزد، اما ممکن است متوجه نباشید که روایت فاقد توصیف مشخصی از احساساتی است که شریک شما در آن زمان تجربه کرده. بله، به راحتی میتوانید حدس بزنید چه احساسی داشته، اما این واقعیت که او هیچیک از احساسات عمیق و ناراحتکننده خود را شناسایی نمیکند، یک پرچم قرمز است.
بدون توصیف احساسات متضاد و پیچیدهای که باید تجربه کرده باشد، او نمیتواند به اشتراک بگذارد که چگونه با این احساسات ناراحتکننده برای زنده ماندن از تجربیات و بهبودی کنار آمده است. وقتی میپرسید چطور از آن گذشت، نوعی پوزخند میزند و پاسخی کلی و غیراحساسی میدهد مثل: «زندگی همینه. بخت با من یار نبود.» سپس سریع به موضوع دیگری میپردازد.
نشانه دوم: ناتوانی در یافتن نکات مثبت یا درسهای آموخته شده
دومین نشانه این است که بدون بیان احساسات عمیق و دشواری که در طول سختیها تجربه کرده، و توضیح اینکه چگونه با این احساسات دست و پنجه نرم کرده تا کنار بیاید، نمیتواند به نقطه روشن یا جنبه مثبتی اشاره کند. تشخیص یک نکته مثبت نیازمند این است که شما در آن سوی سختی قرار گرفته باشید، که زمان میبرد، و نشانهای است که با احساسات دردناک مبارزه کرده، بینش به دست آورده و بهبود یافتهاید. میتوانید به گذشته نگاه کنید و از خوبیهایی که از آن موقعیت به دست آمده و آنچه درباره خود یاد گرفتهاید صحبت کنید.
مثال آسیبپذیری واقعی
ممدقلی پس از بازگو کردن داستان کودکی خود میگوید: «حتی با اینکه مادرم رفت و پدرم مشروب خورد، عمویم دید چه بلایی سر من میآید. او هر شب بعد از شیفت کاریاش میآمد و برایم یک میانوعده میآورد و من را میخواباند. میدانست پدرم بیهوش است. همیشه وقتی او بود احساس امنیت میکردم. شرمی که در مدرسه حس میکردم، وقتی با من بود انگار محو میشد. تا امروز هم نزدیکیم. همچنین معلمی داشتم که متوجه وضعیت من شد. اجازه میداد بعد از مدرسه در کلاسش بمانم تا نقاشی کنم. انگار فراری از واقعیتم بود. نقاشی احتمالاً من را نجات داد و هنوز هم درمان همیشگی من است.»
اگر شریک شما هرگز به یک نکته مثبت یا بینش عمیق درباره آنچه آن موقعیت به او درباره خودش آموخته اشاره نمیکند، احتمالاً دارد آسیبپذیری ساختگی نشان میدهد. او میخواهد داستانش همیشه بد تمام شود تا بتواند از همدردی شما به نفع خود سوءاستفاده کند.
نشانه سوم: ایجاد احساس گناه در شما و سوءاستفاده از آن
سومین نشانه این است که وقتی به فهرست سختیهای پشت سر هم شریک خود گوش میدهید، نسبت به زندگی خود احساس گناه میکنید. او به شما القا میکند که زندگیاش خیلی سختتر از زندگی شماست. سپس از این احساس گناه برای فرار از مسئولیت اعمال خودخواهانهاش سوءاستفاده میکند. همچنین تمایل دارد شما را به خاطر زندگی «نرمال»تان تحقیر کند.
مثلاً وقتی «فراموش میکند» برای شام با شما و پدرتان بیاید، به جای عذرخواهی، حمله میکند: «حداقل تو پدر داری. چه خوب. تو دختر نازنین بابایی هستی.» احساس گناه و شرم سراسر وجودتان را میگیرد، چون فکر میکنید بیتوجه بودهاید و بلافاصله از شریک خود به خاطر داشتن چیزی که او ندارد عذرخواهی میکنید.
در این سناریو، شریک شما از یک سختی گذشته برای توجیه یک اشتباه در زمان حال استفاده میکند. همچنین با یادآوری اینکه او از این نعمت محروم بوده، شما را نسبت به لذت بردن از جنبهای از زندگیتان شرمنده و گناهکار میکند. دیدگاه تحریفشده او این است: «اگر من نمیتوانم داشته باشم، تو هم نمیتوانی.» این ممکن است بزرگترین علامت هشدار باشد.
هر انسانی ترومایی را تجربه کرده و این تجربیات میتوانند تأثیر عمیقی بر شخصیت او بگذارند. اما اگر شما فردی هستید که از ترومای گذشته عبور کرده و انعطافپذیرتر شدهاید، نیازی ندارید ترومای خود را با ترومای شریکتان مقایسه کنید. با این حال، اگر شریک شما مدام نیاز دارد سختیهایش را از سختیهای شما بیشتر نشان دهد، ممکن است مشکل جدی باشد. همچنین اگر او مدام از تجربیات نامطلوب گذشته و حال خود به عنوان مجوزی برای آزار دادن شما استفاده میکند، کار لازم برای کنار آمدن و بهبودی از شکستهای گذشته را انجام نداده است. در عوض، نقش قربانی را بازی میکند و خواهان رفتار ویژه است.
جمعبندی
شناخت نشانههای آسیبپذیری ساختگی میتواند شما را از گرفتار شدن در دام روابط ناسالم نجات دهد. به یاد داشته باشید: آسیبپذیری واقعی شامل بیان احساسات عمیق، شناسایی درسهای آموخته شده و عدم استفاده از گذشته برای توجیه رفتارهای آزاردهنده در زمان حال است. اگر در رابطهای احساس میکنید همدلی شما مدام سوءاستفاده میشود، وقت آن رسیده که مرزهای خود را محکم کنید و به دنبال کمک حرفهای باشید.
اطلاعات بیشتر در این زمینه را میتوانید در کتاب «چگونه از نارسیسیست پیشی بگیریم: از هوش هیجانی برای بازپسگیری کنترل در خانه، محل کار و زندگی استفاده کنید» پیدا کنید.
منابع
- Psychology Today – مقاله “Fake Vulnerability: 3 Signs Your Empathy Is Being Exploited”
- کتاب “How to Outsmart a Narcissist, Use Emotional Intelligence to Regain Control at Home, at Work, and in Life”