مغالطۀ علت کاذب همچنان قربانی میگیرد: از جغدهای شب تا کارمندان دورکار
«همبستگی به معنای علیت نیست.» این جملهای است که مدام باید تکرار شود. وقتی یک تیتر خبری یا یک سیاستمدار بر اساس شواهد همبستگی، نتیجهگیری علتومعلولی میکند، با مغالطۀ علت کاذب مواجه هستیم.
این مشکل همچنان در درک عمومی از پژوهشهای مربوط به گروههای انسانی پابرجاست.
من پیشتر پوشش رسانهای چنین قضاوتهایی را درباره مهاجران، کاربران جوان رسانههای اجتماعی، مأموران پلیس و بسیاری گروههای دیگر بررسی کردهام. از آن زمان تاکنون نمونههای جدیدی دیدهام؛ از جمله درباره جغدهای شب، کارمندان دورکار و خریداران زمان.
جغدهای شب: آیا دیرخوابیدن واقعاً برای قلب مضر است؟
پژوهش اخیری که روی بیش از ۳۰۰ هزار بزرگسال در بریتانیا انجام شد، گزارش داد که جغدهای شب (افرادی که دیر میخوابند و دیر بیدار میشوند) سلامت قلبوعروق ضعیفتری دارند. با وجود اینکه این پژوهش صرفاً همبستگیمحور بود، تیترهایی مانند «جغدِ شب بودن برای قلب شما مضر است» و «دیر بیدار ماندن و جغد شب بودن چه بلایی سر سلامت شما میآورد؟» منتشر شدند.
حتی گوگل هم با بازنویسی تیترها توسط الگوریتمهایش به این مشکل دامن میزند.
مقالۀ «دیر بیدار ماندن…» در نتایج جستجوی گوگل اینگونه ظاهر شد: «جغد شب بودن تأثیر شگفتانگیزی دارد…» اما واژۀ «تأثیر» خود یکی از صریحترین اصطلاحات علّی است.
این پژوهش فوقالعاده پیچیده بود و محدودیتهای فراوانی داشت، چه در متن مقاله اذعان شده و چه نشده بود. برای مثال، شرکتکنندگان خودشان انتخاب کردند که جغد شب باشند، سحرخیز باشند یا چیزی بین این دو.
علاوه بر سوگیری مطلوبیت اجتماعی که ممکن است برخی را به ادعای نادرست سحرخیزی وادارد، شرکتکنندگان میتوانستند گزینۀ «نمیدانم» را انتخاب کنند که نویسندگان مقاله آن را بهطرز عجیبی در گروه «بینابینی» قرار داده بودند.
پژوهش دیگری که از همین پایگاه دادۀ بریتانیا استفاده میکرد، پاسخدهندگان «نمیدانم» را حذف کرده بود. این مطالعه نشان داد که جغدهای شب عملکرد شناختی برتری دارند.
حال سؤال این است: آیا دیر بیدار ماندن شما را باهوشتر میکند؟
خرید زمان: آیا پول خرج کردن برای خریدن وقت واقعاً شادی میآورد؟
گروهی از پژوهشگران ادعا کردهاند که خرج پول برای صرفهجویی در زمان «شادی را افزایش میدهد»، با وجود اینکه تقریباً همۀ مطالعات آنها همبستگیمحور بوده است.
این پژوهش دوباره در رسانههای اجتماعی با زبان علّی در حال پخش شدن است که توجه من را جلب کرد.
یک ویژگی عجیب گزارش اصلی سال ۲۰۱۷ این است که نتوانستم عبارت دقیق آیتم «خرید زمان» را پیدا کنم. پوشش مطبوعاتی به کارهای خانهداری و نگهداری از منزل اشاره داشت.
تیتر یکی از روزنامهها پیشنهاد میداد که «بیشتر غذای بیرونبر سفارش دهید» و «یک نظافتچی استخدام کنید».
اما دقیقاً از هزاران شرکتکننده چه پرسیده شده بود؟
آیا نمونههایی از خرید زمان (مانند استخدام نظافتچی) به آنها داده شده بود؟
پژوهشگران سعی کردند با اجرای چیزی شبیه به یک کارآزمایی تصادفی کنترلشده، محدودیت همبستگی را برطرف کنند. به ۶۰ شرکتکننده دو بار مبلغ ۴۰ دلار دادند: یک بار برای خرید کالا و یک بار برای خرید زمان.
شرایط خرید زمان نمرات شادی بالاتری را نشان داد، اما جدای از محدودیتهای طرح درونگروهی بدون گروه کنترل واقعی، شرکتکنندگان پول خودشان را خرج نکردند و بیشتر زن، متأهل و مرفه بودند که تعمیمپذیری را محدود میکند.
در مقالۀ جدیدتر با عنوان «خرید زمان پیشبینیکنندۀ رضایت از رابطه است»، استفاده از واژۀ «پیشبینی میکند» در عنوان و سراسر مقاله، بهبود زبانی قابل توجهی نسبت به «افزایش میدهد» بود. چندین مطالعه دوباره از طرحهای همبستگی استفاده کردند.
اما این بار، پژوهشگران یک کارآزمایی تصادفی کنترلشده نیز اجرا کردند تا تأثیر بهیادآوردن یک خرید زمانبر را (در مقابل خرید کالا) مطالعه کنند. نتایج هیچ تفاوتی در رضایت از رابطه نشان نداد.
علاوه بر این، پژوهش سال ۲۰۱۷ یک مرز آشکار را برای مزایای خرید زمان نشان میداد. نویسندگان اعلام کردند که در میان افرادی که ماهانه بیش از «۱۰۱ تا ۲۰۰ دلار آمریکا» خرج میکنند، خرید زمانِ بیشتر نمرات شادی پایینتری را پیشبینی میکند، که به نظر میرسد استخدام نظافتچی را رد کند.
حتی در بهترین پژوهشها، زمانی که از طرحهای همبستگی استفاده میشود، نمیتوان با قطعیت از عبارت «علت» یا «افزایش» استفاده کرد. تحقیقات خرید زمان نمونهای عالی از این است که چگونه حتی پژوهشگران خودشان هم ممکن است در دام مغالطۀ علت کاذب بیفتند.
جمعبندی: همبستگی هرگز به معنای علیت نیست
همۀ این مطالعات واقعاً تلاشهای چشمگیری با نمونههای بسیار بزرگ و روششناسی خلاقانه و پیچیده بودند. من در این مقاله فرصت پرداختن به نقاط قوت و بینشهای آنها را نداشتم.
اما همچنان که بسیاری از نویسندگان مطبوعات عامهپسند و حتی برخی پژوهشگران بهطور قانعکنندهای خلاف آن را القا میکنند، همبستگی به معنای علیت نیست. من به دانشجویانم میگویم که این «نفرین همبستگی» است.
هیچ راه گریزی از آن نیست.
برای روشن شدن مطلب: من نمیگویم اگر از پس هزینههای نظافتچی ماهانه برمیآیید، پساندازهایتان را احتکار کنید. و جغد شب بودن یا تنها بودن را ترویج نمیکنم.
انتقادات یا نگرانیها نسبت به برخی جغدهای شب و کارمندان دورکار ممکن است موجه باشد. من پیشنهاد میدهم که در ارتباط علمی دقت بیشتری به خرج دهیم تا درک عمومی بهبود یابد و از ایجاد کلیشههای منفی علیه این گروهها جلوگیری شود.
قطعاً ارزش آن را دارد که پیشنهادات پژوهشگران برای حفظ یا بهبود سلامت جسمی و روانی را در نظر بگیرید.
