روانشناسان: بیماران چتباتها را جایگزین متخصص سلامت روان میکنند
بیش از سهچهارم روانشناسان گزارش میدهند که بیمارانشان در جلسات درمانی دربارهٔ هوش مصنوعی (AI) صحبت میکنند
این نتیجهٔ نظرسنجیای است که توسط انجمن روانشناسی آمریکا (APA) انجام شده است.
بر اساس این نظرسنجی، بیماران از این فناوری برای دریافت حمایت بیشتر برای سلامت روان خود، یافتن تشخیص (تشخیص بیماری) یا برای دوستی و روابط صمیمانه استفاده میکنند.
نظرسنجی «چتباتها و سلامت روان» که توسط APA میان بیش از ۱۲۰۰ روانشناس دارای پروانهٔ فعالیت در ایالات متحده انجام شد، نشان داد که بسیاری از بیماران به نظر میرسد که رابطهٔ خود با یک متخصص سلامت روان را با توصیههای هوش مصنوعی تکمیل میکنند.
نزدیک به دو نفر از هر پنج روانشناس (۳۹٪) با بیمارانی گفتوگو داشتهاند که از هوش مصنوعی برای خودتشخیصی استفاده کردهاند، در حالی که حدود یکسوم روانشناسان گفتند که بیمارانشان برای کمک در زمینهٔ انضباط شخصی، جملات تأکیدی مثبت (affirmations) یا یادآوریهای رفتاری (۳۴٪)، برای کمک به روند درمان خود (۳۳٪) و برای ایفای نقش یک متخصص سلامت روان اضافی (۳۵٪) به هوش مصنوعی روی میآورند.
این آمار ممکن است تمام افرادی را که برای دریافت توصیهٔ سلامت روان یا همراهی به چتباتها روی میآورند، پوشش ندهد، زیرا این نظرسنجی فقط تعاملات روانشناسان با بیمارانشان را ثبت کرده است.
بسیاری از افراد دیگر ممکن است بدون راهنمایی انتقادی از سوی یک متخصص سلامت روان، از چتباتهای هوش مصنوعی برای دریافت توصیهٔ سلامت روان استفاده کنند.
چتباتهای در دسترس عموم به نظر میرسند که کمزحمتترین مسیر را برای افرادی که به حمایت سلامت روان نیاز دارند، ارائه میدهند
این چتباتها تا حد افراط حمایتگر هستند، بهراحتی در دسترس اند و بدون نیاز به بیمه به راحتی قابل دسترسی هستند.
اما آنها همچنین ظرفیت درک نکات ظریف یا هوشیاری در برابر نشانههای هشداردهندهٔ احتمالی را به اندازهٔ متخصصان انسانی ندارند،» گفت آرتور سی. اوانس جونیور، دکترای تخصصی، مدیرعامل APA. «پیش از آنکه کسی برای سلامت روان خود به این ابزارها تکیه کند، باید درک کند که آنها چگونه کار میکنند و چگونه میتوان به توصیههای آنها با دیدی انتقادی نگاه کرد.»
این نظرسنجی همچنین نشان داد که بیماران ممکن است هوش مصنوعی را فراتر از یک ابزار درمانی ببینند؛ روانشناسان گزارش دادند که بیمارانی داشتهاند که برای سرگرمی (۳۳٪)، دوستی (۲۲٪) و روابط صمیمانه (۱۳٪) با چتباتها درگیر شدهاند.
میان روانشناسانی که بیمارانشان گفتوگوهای مداوم با چتباتها داشتند، بیش از دو سوم (۶۸٪) گفتند که بیمارانشان احساس حمایت یا تأیید شدن از سوی چتبات را مطرح کردهاند یا متوجه این احساس در آنها شدهاند، و دو نفر از هر پنج نفر (۴۱٪) گفتند که بیمارانشان از چتباتها برای تقویت مهارتهای مقابلهای سالم استفاده میکردند.
با این حال، برخی عوارض جانبی منفی در ارتباط با چتباتها نیز وجود داشت، بهطوری که ۳۶٪ از روانشناسان گفتند که بیمارانشان به چتبات وابستگی پیدا میکنند، و ۱۵٪ گفتند که بیمارانشان دچار تفکرات تحریفشده یا توهمات (هذیان) میشوند.
روانشناسان دیدگاههای متفاوتی نسبت به این استفاده از هوش مصنوعی برای حمایت سلامت روان داشتند.
کمی بیش از نیمی (۵۴٪) گفتند که با درگیر شدن برخی از بیماران با چتباتها موافق هستند، در حالی که ۹۳٪ گفتند که نسبت به استفادهٔ برخی از بیماران از این فناوری نگرانی دارند. این ممکن است ناشی از نگرانی از این باشد که چتباتها میتوانند به طور ناخواسته به کاربران آسیبپذیر آسیب برسانند. تقریباً تمام روانشناسان مورد نظرسنجی (۹۷٪) گفتند که چتباتها ممکن است ناخواسته رفتارهای منفی یا باورهای هذیانی را تقویت کنند، ۹۴٪ گفتند که چتباتهای امروزی نمیتوانند بیماریها را با درجهٔ ظرافت و نکتهسنجی مناسبی درمان کنند، و ۸۹٪ گفتند که چتباتها ممکن است ناخواسته خودآزاری را تشویق کنند.
APA به صراحت اعلام کرده است که هوش مصنوعی جایگزینی ایمن یا مؤثر برای یک ارائهدهندهٔ واجد شرایط سلامت روان نیست
و باید با احتیاط استفاده شود. راهنمای جدید APA با عنوان «راهنمای ناوبری ایمن و آگاهانه در توصیههای تولیدشده توسط هوش مصنوعی» پیشنهادهایی مبتنی بر شواهد در مورد کاربردهای مناسب و نامناسب هوش مصنوعی برای مسائل سلامت روان، عاطفی و رفتاری ارائه میدهد.
هوش مصنوعی همیشه باید با احتیاط استفاده شود.
این راهنما با راهنمایی یک هیئت مشاوره از متخصصان سلامت روان دیجیتال، روانشناسی بالینی و سلامت جوانان و نوجوانان تدوین شده است. توصیههای APA برای کاربران شامل موارد زیر است:
– تأیید هرگونه اطلاعات سلامت روان یا پزشکی تولیدشده توسط هوش مصنوعی با یک پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی.
– درخواست راهکارهایی که با رویکردهای درمانی مبتنی بر پژوهش همسو باشند.
– ترغیب هوش مصنوعی به چالشکشی با تفکرات شما یا ارائهٔ دیدگاههای جایگزین.
– محدود کردن استفاده از هوش مصنوعی بهگونهای که با خواب، سرگرمیها، تحصیل، کار یا تعاملات اجتماعی تداخل نداشته باشد.
اگرچه روانشناسان هنوز در مورد نقش هوش مصنوعی در محیطهای بالینی سؤال دارند، دو نفر از هر پنج روانشناس (۴۰٪) خوشبین بودند که چتباتها بتوانند در زمانی که یک متخصص سلامت روان در دسترس نیست، به بیماران کمک کنند.
این ممکن است به دلیل علاقهٔ روزافزون به توسعهٔ ابزارهایی باشد که برای بهبود بهزیستی بر اساس پژوهشها و تخصص روانشناسی طراحی شدهاند.
«ابزارهای هوش مصنوعی، زمانی که بر اساس علم روانشناسی پایهگذاری شده و با همکاری دانشمندان حوزهٔ سلامت روان توسعه یابند، این پتانسیل را دارند که نیاز روزافزون به مراقبتهای سلامت روان را برآورده کرده و نتایج درمانی بیماران را بهبود بخشند،»
اما این ابزارها زمانی بهترین عملکرد را دارند که برای تکمیل رابطه با یک متخصص انسانی دارای پروانه به کار روند که میداند چگونه یک شخص را درمان کند، نه یک دستور (prompt) را.
با این حال، فقط یکچهارم از روانشناسان (۲۴٪) گفتند که بیماران روزی چتباتهای درمانی را به متخصصان انسانی سلامت روان ترجیح خواهند داد، که نشان میدهد روانشناسان به طور کلی اطمینان دارند که روابط انسانی بین متخصصان سلامت روان و بیمارانشان مزایایی را ارائه میدهد که هوش مصنوعی هنوز نمیتواند آنها را بازتولید کند.
روششناسی
نظرسنجی «چتباتها و سلامت روان» به صورت آنلاین در داخل ایالات متحده توسط انجمن روانشناسی آمریکا بین ۹ آوریل و ۲۶ آوریل ۲۰۲۶ انجام شد و از طریق ایمیل با استفاده از یک نمونهٔ تصادفی مبتنی بر احتمال توزیع گردید.
دعوتنامهها برای نمونهای شامل بیش از ۲۲۰۰۰ روانشناس دارای پروانه ارسال شد. این نظرسنجی با ۱۲۴۲ پاسخدهنده به پایان رسید — نرخ تکمیل ۶٫۳٪. روششناسی کامل در دسترس است.
