رهایی از وزن اعتیاد: چگونه نارضایتی از بدن زنان را به دام مواد میکشاند؟
ارتباط نارضایتی از وزن و مصرف مواد مخدر برای کاهش وزن در زنان
نارضایتی از وزن و نگرانی درباره اندام در ایالات متحده به شدت رایج است. تحقیقات نشان میدهد که تقریباً نیمی از نوجوانان آمریکایی از بدن خود ناراضی هستند. در بزرگسالی، نارضایتی زنان از ظاهرشان بیش از رضایت از آن شایعتر است (انجمن ملی اختلالات خوردن).
علاوه بر اینکه اختلال در تصویر بدنی یکی از ویژگیهای کلیدی بسیاری از اختلالات خوردن است، میل به کاهش وزن میتواند انگیزهای برای مصرف مواد (چه مجاز و چه غیرمجاز) باشد، زیرا زنان برای رسیدن به وزن پایین مطلوب فرهنگی تلاش میکنند (Robinson, Walter, Deane, & Larance, 2023). برای مثال، در یک نمونه ملی نماینده از بیش از ۱۲۰۰۰ جوان بزرگسال در ایالات متحده، کاهش وزن یکی از رایجترین انگیزههای مصرف غیرپزشکی محرکها در زنان بود (Drazdowski et al., 2020). به طور مشابه، در نمونهای از ۱۳۱ دانشجوی کالج که مواد مصرف میکردند، ۱۵.۳ درصد از زنان گزارش کردند که از مواد برای کنترل وزن استفاده میکنند؛ و آنهایی که این کار را انجام میدادند، عمدتاً از محرکهای غیرقانونی استفاده میکردند که به دلیل عوارض جانبی کاهش وزن و سرکوب اشتها شناخته شدهاند (از جمله آمفتامین، کوکائین و متامفتامین؛ Bruening et al., 2018).
نقش کاهش وزن در شروع و ادامه مصرف مواد
در واقع، زنانی که تحت درمان سوءمصرف مواد هستند، اغلب کاهش وزن را به عنوان یک انگیزه اصلی برای شروع و ادامه مصرف مواد گزارش میدهند (Warren et al., 2013, 2026). در یک مطالعه اخیر روی ۱۵۳۳ زن در مراکز درمان مواد مخدر در نوادا، من و همکارانم دریافتیم که ۱۲.۳ درصد از آنها در طول زندگی تشخیص اختلال خوردن داشتند و ۲۱ درصد علائم آسیبشناسی خوردن را بدون تشخیص رسمی گزارش کردند (Warren et al., 2026). علاوه بر این، حدود ۴۴ درصد به شدت موافق بودند که مصرف مواد را برای کاهش وزن شروع کردهاند، و بیش از نیمی از آنها (۵۷ درصد) نگران افزایش وزن در دوران بهبودی بودند. نکته قابل توجه این است که زنانی که مصرف مواد برای کاهش وزن را تأیید کردند، سطوح بالاتری از نارضایتی از بدن، پرخوری و آسیبشناسی عمومی خوردن را نسبت به سایرین گزارش دادند.
این یافتهها نشان میدهد که نارضایتی از وزن و اختلالات خوردن تنها یک مشکل روانی مجزا نیستند، بلکه میتوانند به طور مستقیم با رفتارهای اعتیادآور مرتبط باشند. زنانی که نگران وزن خود هستند، ممکن است به مواد مخدری روی بیاورند که به طور موقت اشتها را سرکوب کرده یا به کاهش وزن کمک میکنند، بدون اینکه از خطرات وابستگی و عوارض جانبی جدی آن آگاه باشند. این چرخه معیوب میتواند بهبودی از اعتیاد را بسیار دشوارتر کند، زیرا همزمان باید با دو مشکل اساسی (تصویر بدنی و وابستگی به مواد) دست و پنجه نرم کرد.
نیاز به مراقبت مبتنی بر شواهد برای درمان همزمان
یک توصیهنامه در سال ۲۰۲۶ از سوی اداره سوءمصرف مواد و خدمات بهداشت روانی (SAMHSA, 2026) نیاز به مراقبت مبتنی بر شواهد را برای افرادی که با مصرف مواد، نگرانیهای مربوط به تصویر بدنی و علائم اختلالات خوردن درگیر هستند، توصیف کرد. به طور خاص، ارزیابی چگونگی ارتباط تصویر بدنی و نگرانیهای وزنی با مصرف مواد، درمان همزمان علائم همپوشان، و ارائه مراقبتهای تکمیلی در محیطی حمایتی و بدون قضاوت با متخصصانی که هم اعتیاد به مواد و هم آسیبشناسی خوردن را درک میکنند، کلید موفقیت در بهبودی است.
برنامههای مبتنی بر شواهد: «گامهای سالم به سوی آزادی»
یک برنامه مبتنی بر شواهد برای زنان در درمان مواد مخدر، برنامه «گامهای سالم به سوی آزادی» (HSF; Lindsay et al., 2012, 2026) است. HSF یک برنامه تکمیلی ۱۰ تا ۱۲ هفتهای است که به شرکتکنندگان در درمان مواد مخدر درباره وزن، تغذیه، فعالیت بدنی، تصویر بدنی و رفتار خوردن اطلاعات میدهد. در یک مطالعه اخیر روی ۶۰۷ زن بزرگسال در درمان مواد مخدر (Lindsay et al., 2026)، شرکت در برنامه HSF باعث بهبود تغذیه سالم و فعالیت بدنی شد، در حالی که درونیسازی ایدهآل لاغری، نارضایتی از بدن و علائم اختلالات خوردن به طور قابل توجهی کاهش یافت. این یافتهها نشان میدهد که برنامههایی مانند HSF میتوانند از زنان در درمان مواد مخدر برای مقابله با نگرانیهای مرتبط با وزن، تغذیه، فعالیت بدنی، تصویر بدنی و آسیبشناسی خوردن در ارتباط با مصرف مواد حمایت کنند.
موفقیت برنامههایی مانند HSF نشان میدهد که درمان اعتیاد نباید به سمزدایی و ترک فیزیکی محدود شود. برای دستیابی به بهبودی پایدار، باید به عوامل روانی و اجتماعی زمینهای، از جمله تصویر بدنی و نگرانیهای وزنی، توجه ویژهای شود. این رویکرد جامع میتواند احتمال عود را کاهش داده و به زنان کمک کند تا نه تنها از مواد مخدر رها شوند، بلکه رابطه سالمتری با بدن و تغذیه خود برقرار کنند.
جمعبندی
در زمینههای فرهنگی غربی، زنان برای دههها از مواد مخدر (چه مجاز و چه غیرمجاز) برای کاهش وزن استفاده کردهاند. در واقع، تحقیقات به طور فزایندهای بر ارتباط بین نارضایتی از وزن، رفتارهای خوردن ناسالم و مصرف مواد تأکید میکنند. با توجه به اینکه داروهای بدون نسخه و نسخهای به طور فزایندهای برای درمان چاقی به روشی قابل دسترس و مورد تأیید فرهنگی استفاده میشوند، پرداختن به نگرانیهای بدنی در فرهنگی که به طور فزایندهای مصرف مواد را برای مدیریت وزن ترویج میکند، به ویژه بهموقع است. برای هر کسی که با تصویر بدنی و مصرف مواد دست و پنجه نرم میکند، وبسایت انجمن ملی اختلالات خوردن دارای ابزارها و اطلاعات مفیدی درباره گزینههای درمانی است.
منابع
- Bruening, M., et al. (2018). Weight control motivations for substance use among college students. Journal of American College Health.
- Drazdowski, T. K., et al. (2020). Non-medical use of stimulants for weight loss in young adults. Drug and Alcohol Dependence.
- Lindsay, A. R., et al. (2012, 2026). Healthy Steps to Freedom: A supplemental program for women in drug treatment. Journal of Substance Abuse Treatment.
- National Eating Disorders Association. (n.d.). Body dissatisfaction statistics.
- Robinson, L., Walter, L., Deane, F. P., & Larance, B. (2023). Body image and substance use in women. Clinical Psychology Review.
- Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA). (2026). Advisory on co-occurring substance use, body image concerns, and eating disorders.
- Warren, C. S., et al. (2013, 2026). Weight loss as a motivation for substance use in women: A study of 1,533 women in treatment. Addictive Behaviors.
📌 منبع: Psychology Today