گرمای شدید؛ زنگ خطری برای افزایش مرگهای ناشی از مصرف مواد مخدر
تحقیقات جدید نشان میدهد گرمای شدید، خطر مرگبار شدن مصرف بیش از حد مواد مخدر را بهطور چشمگیری افزایش میدهد
با نزدیک شدن به گرمای شدیدی که همه ی جهان رو به نوعی به خودش درگیر کرده ، مقامات بهداشت عمومی درباره کمآبی، گرمازدگی و فشار قلبی-عروقی هشدار میدهند. اما خطر دیگری نیز وجود دارد که کمتر به آن توجه میشود: گرمای شدید ممکن است احتمال مرگبار شدن مصرف بیش از حد مواد مخدر را افزایش دهد.
برای افرادی که از مواد افیونی، کوکائین، متامفتامین، الکل یا برخی داروهای تجویزی مانند دیورتیکها، مسدودکنندههای بتا، مهارکنندههای ACE، داروهای ضدروانپریشی و ضدافسردگی استفاده میکنند، گرما بسیار فراتر از ایجاد ناراحتی عمل میکند.
این شرایط میتواند توانایی بدن در تنظیم دما، حفظ آب و تحمل مسمومیت ناشی از مواد را مختل کند. شواهد جدید نشان میدهد که گرمای شدید یک عامل خطر ناشناخته برای مصرف بیش از حد مواد، مراجعات اورژانسی و مرگهای مرتبط با مواد مخدر است؛ عاملی که با تغییرات اقلیمی و افزایش تابستانهای گرمتر و موجهای گرمای مکرر و شدید، اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
پیوند تغییرات اقلیمی و اعتیاد
چند سال پیش، استدلالی شد که تغییرات اقلیمی میتواند به یک مسئله پزشکی اعتیاد تبدیل شود، نه صرفاً یک مسئله زیستمحیطی.
افزایش دما، اختلال در مراقبتهای بهداشتی، تشدید بیماریهای روانی و افزایش مصرف مواد، احتمالاً با هم تلاقی کرده و بیماری و مرگ ناشی از اعتیاد را افزایش میدهند. تحقیقات جدید نشان میدهد که این پیشبینی در حال تحقق است.
مطالعه ملی دانشگاه ییل
مطالعهای به رهبری دکتر جولیا دنت و همکارانش در دانشگاه ییل، مرگهای ناشی از مصرف بیش از حد مواد را در تقریباً تمام شهرستانهای ایالات متحده بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۰ در طول تابستان تحلیل کرد. محققان بهجای بررسی دمای هوا به تنهایی، از شاخص گرما استفاده کردند که دما و رطوبت را ترکیب میکند تا استرس فیزیولوژیکی گرمایی بدن را بهتر منعکس کند.
هر افزایش ۱ درجه سانتیگراد در شاخص گرما با افزایش قابلاندازهگیری در مرگومیر ناشی از مصرف بیش از حد مواد، بهویژه مرگهای مربوط به مواد افیونی، کوکائین و محرکهای روانی مانند متامفتامین، همراه بود. محققان تخمین زدند که سالانه حدود ۱۵۰ مرگ اضافی ناشی از مصرف بیش از حد مواد در دورههای گرمای شدید رخ میدهد. با توجه به میلیونها نفر در طول موجهای گرمای فزاینده، اثر تجمعی به یک بار بهداشت عمومی قابلتوجه تبدیل میشود.
مکانیسمهای تأثیر گرما بر مواد مخدر
یک محقق در این حوزه اذعان کرد که : بهعنوان یک محقق جوان کوکائین در دوران اپیدمی کوکائین، به یاد دارم بیمارانی که به اتاق اورژانس مراجعه میکردند و بهشدت گرم شده، آشفته و بهخاطر مصرف مواد بدحال بودند. خنکسازی تهاجمی خارجی – گاهی شامل غوطهوری در آب یخ – به درمان استاندارد اورژانس تبدیل شد، زیرا کاهش دمای بدن به همان اندازه درمان مسمومیت اهمیت داشت. یافتههای جدید ییل نشان میدهد که گرمای محیطی ممکن است یک «ضربه دوم» ایجاد کند و اثرات سمی مواد افیونی و محرکها را تشدید کرده و به مرگهای قابل پیشگیری ناشی از مصرف بیش از حد مواد منجر شود.
تأثیر بر محرکها
محرکها – از جمله کوکائین، متامفتامین، آمفتامینهای تجویزی و MDMA – تولید گرمای متابولیک را افزایش میدهند، ضربان قلب و فشار خون را بالا میبرند و توانایی بدن برای خنکشدن را مختل میکنند. افراد ممکن است فعالیت بدنی خود را افزایش دهند، اما آگاهی از اثرات گرم شدن بیش از حد کاهش مییابد. هایپرترمی (افزایش دمای بدن) میتواند بخشی از سندرم مصرف بیش از حد شود، پدیدهای که پزشکان اورژانس دهههاست آن را میشناسند.
تأثیر بر مواد افیونی
مواد افیونی تهدیدی متفاوت اما به همان اندازه خطرناک ایجاد میکنند. ایست تنفسی همچنان عامل اصلی مرگ ناشی از مصرف بیش از حد است، اما گرما این خطر را تشدید میکند. کمآبی و استرس قلبی ذخیره بدن را کاهش میدهد، در حالی که افسردگی تنفسی ناشی از فنتانیل تحویل اکسیژن را محدود میکند، درست زمانی که گرما نیازهای متابولیک را افزایش میدهد. این فشارهای فیزیولوژیکی با هم میتوانند یک مصرف بیش از حد قابلبقا را به یک مصرف مرگبار تبدیل کنند.
الکل و داروهای تجویزی
الکل و برخی داروهای رایج تجویزی آسیبپذیری را بیشتر میکنند. الکل باعث کمآبی و کاهش قضاوت میشود و احتمال اینکه فرد بیماری گرمایی را تشخیص دهد یا به دنبال کمک باشد، کاهش مییابد. برخی داروهای ضدافسردگی، ضدروانپریشی و داروهای با اثرات آنتیکولینرژیک در تعریق، تشنگی یا تنظیم دما اختلال ایجاد میکنند. ترکیب این داروها با مواد مخدر تفریحی میتواند خطر گرمازدگی، ضعف گرمایی و مصرف بیش از حد را در دورههای گرمای شدید بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
شواهد جهانی و عوامل اجتماعی
مطالعه ییل یک یافته منفرد نیست. محققان کالیفرنیا دریافتند روزهای گرمتر با افزایش مراجعات اورژانس مربوط به مواد افیونی، کوکائین و آمفتامینها همراه است. یک مطالعه کانادایی مرگومیر بالاتر ناشی از مصرف بیش از حد کوکائین را در دورههای دمای محیطی بالا گزارش کرد. اخیراً یک مرور سیستماتیک به این نتیجه رسید که گرمای شدید بهطور مداوم استفاده از خدمات بهداشتی اورژانس مرتبط با اختلالات مصرف مواد را افزایش میدهد. مواد مختلف از طریق مسیرهای بیولوژیکی متفاوت با گرما تعامل دارند، اما نتیجه کلی بهطور فزایندهای سازگار شده است: گرما خطرات مصرف بیش از حد را تشدید میکند.
محققان ییل همچنین دریافتند که بزرگترین افزایش در مرگومیر ناشی از مصرف بیش از حد در افرادی رخ داده است که بیخانمانی، مسکن ناپایدار، فقر، دسترسی محدود به تهویه مطبوع یا دسترسی محدود به مراقبتهای بهداشتی را تجربه میکنند. بسیاری از افراد به تنهایی مواد مصرف میکنند که نجات بهموقع را کمتر محتمل میکند. برخی دیگر به دلیل انگ، بیماری روانی درماننشده یا ترس از مراکز خنککننده دوری میکنند. در این شرایط، آسیبپذیری بیولوژیکی و اجتماعی یکدیگر را تقویت میکنند.
سازمانهای بهداشت عمومی معمولاً هشدارهای گرمایی صادر میکنند و به بزرگسالان مسن، کودکان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن توصیه میکنند خنک بمانند و آب بنوشند. به نظر من، افرادی که از مواد مخدر استفاده میکنند نیز باید بهعنوان یک گروه پرخطر در نظر گرفته شوند. مداخلات ساده و مبتنی بر شواهد میتواند جان انسانها را در دورههای گرمای شدید نجات دهد: افزایش دسترسی به نالوکسان، ایجاد ایستگاههای آبرسانی و خنکسازی، افزایش ارتباط با افراد بیخانمان، بررسی داروهایی که تنظیم حرارت را مختل میکنند (بهویژه داروهای روانپزشکی)، بهبود دسترسی به مراکز خنککننده، و تشویق افراد به پرهیز از مصرف مواد در طول موجهای گرما و ارتباط با درمان. این اقدامات عملی و نسبتاً کمهزینه هستند. با رایجتر شدن گرمای شدید، گنجاندن این استراتژیها در تلاشهای پیشگیری از مصرف بیش از حد باید به یک اقدام استاندارد بهداشت عمومی تبدیل شود، با هزینههایی که در مقایسه با بار انسانی و اقتصادی مرگهای قابل پیشگیری ناچیز است.
جمعبندی
پیشگیری از مصرف بیش از حد بهطور سنتی بر روی ماده مخدر، دوز، روش مصرف (خوراکی، دود کردن، تزریق) و خود فرد متمرکز بوده است.
شواهد جدید نشان میدهد که یک عامل پنجم نیز شایسته توجه برابر است: شاخص گرما و محیط. البته گرمای شدید جایگزین فنتانیل، کوکائین، متامفتامین یا الکل بهعنوان علت مصرف بیش از حد نمیشود. اما به نظر میرسد که کشندگی آنها را با کاهش ظرفیت بدن برای تحمل آنها تشدید میکند. با ادامه تغییرات اقلیمی و افزایش فراوانی و شدت موجهای گرما، توجه به این عامل خطر نادیدهگرفتهشده میتواند از هزاران مرگ قابل پیشگیری جلوگیری کند.
منابع
- Dennett JM, Carrión D, Fiellin DA, Gonsalves GS. Heat exposure and drug overdose mortality in the USA. Addiction. 2026 Feb;121(2):275-285. doi: 10.1111/add.70191.
- Gold M. Opioid, Cocaine and Methamphetamine Overdose Crisis and Deaths in 2021. J Addict Sci 7(1): 1-5. 2021.
- Centers for Disease Control and Prevention. Heat and medications: guidance for clinicians. Updated 2025.
- Benmarhnia T. Commentary on Dennett et al.: When heat and the opioid epidemic collide – implications for climate-resilient public health strategies. Addiction. 2026 Feb;121(2):286-287.
- Henderson SB, McLean KE, Ding Y, et al. Hot weather and death related to acute cocaine, opioid and amphetamine toxicity in British Columbia, Canada: a time-stratified case-crossover study. CMAJ Open. 2023 Jun 27;11(3):E569-E578.
- Chang HH, Zhang H, Latimore AD, et al. Associations between short-term ambient temperature exposure and emergency department visits for amphetamine, cocaine, and opioid use in California from 2005 to 2019. Environ Int. 2023 Nov;181:108233.
- Jhang H, Kim S, Kim K, et al. Extreme ambient temperature and emergency healthcare service utilization due to substance use disorders: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2025 Apr 19;15(1):13582.
