راز دوستیهای واقعی: چرا شما و بهترین دوستتان شبیه هم نیستید؟
تحقیقات جدید نشان میدهد که دوستان واقعی از نظر شخصیتی شباهت کمی دارند، اما ما آنها را شبیه خود تصور میکنیم و این تصور هم تأثیری بر رضایت از دوستی ندارد.
«کبوتر با کبوتر، باز با باز» یکی از آن ضربالمثلهایی است که آنقدر تکرار میشود که دیگر به درستی آن شک نمیکنیم. ما آن را بدیهی فرض میکنیم، دوستیهایمان را بر اساس آن بنا میکنیم و به ندرت میپرسیم که آیا واقعاً درست است یا اینکه اصلاً دلیل موفقیت آن دوستیها همین شباهت است.
اما مطالعهای که اخیراً منتشر شده، تصمیم گرفته این موضوع را به طور علمی بررسی کند. محققان ۳۷۱ گروه دوستی واقعی را که هر کدام دقیقاً چهار نفر بودند، انتخاب کردند. هویت این افراد از طریق تماس تصویری تأیید شد و از هر شرکتکننده خواسته شد تا شخصیت خود و هر یک از دوستانش را بر اساس پنج ویژگی بزرگ شخصیتی (گشودگی، وظیفهشناسی، برونگرایی، سازگاری و ثبات عاطفی) ارزیابی کند.
شباهت شخصیتی: کمتر از آنچه فکر میکنید
نتایج نشان داد که شباهت شخصیتی بین دوستان وجود دارد، اما بسیار ناچیز است. در چهار ویژگی از پنج ویژگی، دوستان تنها شباهت آماری ضعیفی داشتند؛ آنقدر کم که خود محققان گفتند «نباید انتظار خاصی از آن داشت». جالب اینجاست که ویژگی «برونگرایی» هیچ شباهت معناداری را نشان نداد. یک فرد بسیار برونگرا به همان اندازه احتمال داشت که با یک فرد درونگرا دوست صمیمی شود که با یک فرد برونگرای دیگر.
تنها استثنا: گشودگی به تجربه
تنها ویژگی که در آن دوستان واقعاً شباهت داشتند، «گشودگی» بود. این منطقی به نظر میرسد: افرادی که به ایدههای جدید و تجربیات غیرمعمول علاقه دارند، معمولاً در مکانها و رویدادهای مشابهی حضور پیدا میکنند و به سمت چیزهای یکسانی کشیده میشوند.
ما دوستانمان را شبیه خود تصور میکنیم
اینجا جالبترین بخش داستان است. اگرچه شباهت واقعی بسیار کم بود، شرکتکنندگان به طور مداوم دوستان خود را بسیار شبیهتر از آنچه دادهها نشان میداد، ارزیابی میکردند. این یک تأثیر کوچک نبود. در تقریباً تمام ویژگیها، شباهت درکشده (تصوری که افراد از شباهت دارند) بسیار بیشتر از شباهت واقعی بود.
ما فقط به این ضربالمثل اعتقاد نداریم؛ بلکه دوستانمان را در تصویر خود بازنویسی میکنیم و سپس این بازنویسی را با واقعیت اشتباه میگیریم.
این یافته نشان میدهد که مغز ما تمایل دارد برای حفظ انسجام شناختی، دوستان نزدیک را شبیه خود ببیند. این یک سوگیری شناختی قدرتمند است که به ما کمک میکند تا روابط خود را توجیه کنیم و به آنها معنا ببخشیم. به عبارت دیگر، ما به طور ناخودآگاه «شباهت» را به دوستیهای خود نسبت میدهیم، حتی اگر در واقعیت وجود نداشته باشد.
پس چه چیزی یک دوستی را موفق میکند؟
محققان سپس چیزی را آزمایش کردند که قبلاً به دقت از هم جدا نشده بود: آیا تطابق شخصیتی (واقعی یا تصوری) واقعاً باعث بهبود دوستی میشود؟ پاسخ منفی بود. نه شباهت واقعی و نه شباهت درکشده، هیچکدام پیشبینیکننده میزان رضایت افراد از دوستی نبودند.
چیزی که رضایت را پیشبینی میکرد، بسیار سادهتر بود و ربطی به شباهت نداشت. افراد از دوستانی که به طور کلی سازگار، وظیفهشناس و از نظر عاطفی پایدار بودند، رضایت بیشتری داشتند، صرفنظر از اینکه این ویژگیها با ویژگیهای خودشان همخوانی داشت یا نه. درک ذهنی یک فرد از دوستش (دیدن او به عنوان فردی گرم، قابل اعتماد و گشوده) بسیار مهمتر از نمرهای بود که آن دوست در هر آزمون شخصیتی کسب میکرد.
جمعبندی: رها کردن افسانه شباهت
اگر تا به حال کمی احساس گناه کردهاید که به فردی نزدیک هستید که از نظر شخصیتی شبیه شما نیست، این تحقیق دلیل خوبی است برای رها کردن این احساس. شباهت هرگز آن کاری را که شما فکر میکردید انجام نمیدهد.
آنچه این مطالعه به آن اشاره میکند، بسیار کاربردیتر است: به دنبال افرادی باشید که پایدار و مهربان هستند و به نحوه تجربه کردن روزمره خود از آنها توجه کنید. این ترکیب، بسیار مهمتر از هر آزمون شخصیتی است که میتواند به شما بگوید.
ضربالمثل قدیمی کاملاً اشتباه نیست. پرندگان احتمالاً تا حدودی با هم پرواز میکنند. اما دلیل اینکه گله در کنار هم میماند، این نیست.
منابع
- Yang, H., Nelson, A., Stuckman, L., Yancho, G., Ackerman, L. S., Donnellan, M. B., Chopik, W. J., & Lucas, R. E. (2026). Friends’ personality similarity and its association with friendship well-being. Social Psychological and Personality Science. https://doi.org/10.1177/19485506261450240
- Psychology Today
